Snijplanken

De constructie van een houten snijplank bepaalt grotendeels de levensduur en de messenvriendelijkheid. Bij kopshout (ook wel end grain genoemd) staan de houtvezels verticaal, met de uiteinden naar boven. Bij lichte snijbewegingen kunnen de vezelbundels gedeeltelijk opzij wijken in plaats van dat ze allemaal worden doorgesneden. Bij stevige sneden worden vezels wel degelijk doorgesneden, en op termijn ontstaan er ook op kopshout permanente snijsporen. Het verschil is dat oppervlakkige sporen minder zichtbaar blijven dan op langshout, waardoor de plank langer mooi oogt. Kopshouten planken zijn zwaarder, stabieler en het meest geschikt voor intensief dagelijks gebruik.

Bij langshout (edge grain) lopen de vezels horizontaal over de plank. Deze planken zijn lichter, eenvoudiger te hanteren en vriendelijker geprijsd. Ze functioneren uitstekend bij normaal gebruik, maar zijn iets gevoeliger voor zichtbare snijsporen na verloop van tijd. Beide uitvoeringen zijn volledig geschikt voor de thuiskok: kopshout is de keuze voor wie maximale duurzaamheid wil, langshout is de praktische alledaagse optie. In de gids kopshout vs. langshout lees je het volledige verschil, met foto's van beide constructies.

Een veelgemaakte fout is een plank kopen die net te klein is voor het dagelijks werk. Als vuistregel geldt: houd rondom het ingrediënt dat je snijdt genoeg vrije werkruimte over. Voor een krop sla, een kipfilet of een grote ui is een plank van 35x25 cm de minimale comfortmaat voor dagelijks gebruik. Voor wie regelmatig grote maaltijden bereidt, grotere stukken vlees snijdt of graag een vaste werkplek op het aanrecht heeft, is een grote houten snijplank van 42x30 cm of groter de betere keuze; het grootste formaat in het assortiment meet 50x40 cm. De langshout- en kopshoutplanken hebben bovendien een sapgeul die vocht van fruit, groente of vlees opvangt.

Qua dikte geldt: langshout functioneert goed vanaf 2,5 cm, kopshout is door zijn constructie dikker. Voor kopshout is 3 cm de comfortgrens; vanaf 4 cm spreek je van een hakblok. Een dikkere plank heeft meer massa en stijfheid, staat daardoor stabieler en vervormt minder snel bij eenzijdig vochtverschil. Hulp bij het kiezen van de juiste maat vind je in de gids welk formaat snijplank heb je nodig.

Dat hout onhygiënisch zou zijn, is een hardnekkig misverstand. In onderzoek naar houten en kunststof snijplanken (Ak, Cliver en Kaspar, University of Wisconsin-Madison, 1994) waren bacteriën die op hout waren aangebracht na verloop van tijd vaak niet meer van dat oppervlak terug te winnen, terwijl ze op kunststof konden achterblijven en zich onder gunstige omstandigheden vermeerderden. Welk mechanisme daarachter zit, is niet vastgesteld, en niet meer terug te vinden is niet hetzelfde als gedood: hout is geen zelfreinigend materiaal en vervangt het schoonmaken niet. Bij kunststof speelt bovendien mee dat een plank met veel snijkrassen met de hand moeilijker goed schoon te krijgen is, zeker met vetresten.

Hygiënisch gebruik vraagt wel aandacht: spoel de plank direct na gebruik af met lauw water en mild afwasmiddel, en laat hem rechtop drogen zodat beide kanten goed kunnen luchten. Een houten snijplank hoort niet in de vaatwasser: de extreme hitte en langdurige blootstelling aan water kunnen het hout doen krimpen, scheuren of kromtrekken. Het volledige stappenplan staat in de gids een houten snijplank hygiënisch schoonmaken.

Hout is een levend materiaal dat vocht opneemt en afstaat. Zonder onderhoud droogt het uit, waardoor scheuren kunnen ontstaan. De oplossing is eenvoudig: behandel je plank regelmatig met een voedselveilige olie. Minerale olie is de standaard keuze: kleurloos, geurloos, oxideert niet en wordt niet ranzig. Wat food grade minerale olie precies is, lees je in de gids over minerale olie voor houten snijplanken. Een combinatie van minerale olie en bijenwas geeft extra bescherming en een lichte glans.

Hoe vaak je oliet hangt af van gebruik. Een dagelijks gebruikte plank heeft eens per vier tot zes weken een behandeling nodig. Ziet de plank er dof of droog uit, dan is het tijd. Breng een dunne laag aan met een pluisvrije doek, laat hem 15 tot 20 minuten intrekken en wrijf het overtollige eraf. De plank mag na behandeling niet vettig aanvoelen; het volledige onderhoudsritueel staat in de gids hoe onderhoud je een houten snijplank. Alle SOPHIOR-snijplanken worden afgewerkt met minerale olie en bijenwas, zijn verlijmd met formaldehyde-vrije lijm en gedroogd tot een gecontroleerd vochtgehalte van 10%, waardoor ze stabiel en gebruiksklaar aankomen. Het hout is FSC-gecertificeerd, dus afkomstig uit verantwoord beheerd bos. SOPHIOR werkt samen met Trees for All voor compensatie van het houtgebruik.